חזור לתיקייה: גליונות

גליון 2

חיפוש בתיקיה
Ctrl K
לחץ כאן או הקש Ctrl K כדי לחפש בכל התיקיה
  • תרגיל 1
  • תרגיל 2
  • תרגיל 3

גליון 2

01040032

חשבון אינפיניטסימלי 2מ'

רשימות הרצאה לקריאה בשבת

גליון 2

הופק מתוך תקיית התואר של שקד

uni-folder.vercel.app

תרגיל 1

תרגיל (1 [א])

תהי f:[0,12]→Rf:\left[ 0,\frac{1}{2} \right]\to \mathbb{R}f:[0,21​]→R המקיימת 2≤f(x)≤42\leq f(x)\leq 42≤f(x)≤4 לכל x∈[0,12]x \in\left[ 0, \frac{1}{2} \right]x∈[0,21​].
הוכח/הפרך: אם inf⁡P{U(P,f)}=2\underset{P}{\inf}\left\{ U(P,f) \right\}=2Pinf​{U(P,f)}=2 אז fff אינטגרבילית ב-[0,12]\left[ 0, \frac{1}{2} \right][0,21​].

הטענה אינה נכונה!
נסתכל על הפונקציה: f(x)={4x∈Q2x∉Qf(x)=\begin{cases}4 & x \in \mathbb{Q} \\ 2 & x \not\in \mathbb{Q}\end{cases}f(x)={42​x∈Qx∈Q​. לפי צפיפות הרציונליים בכל קטע יש רציונליים ואי-רציונליים ולכן, לכל חלוקה מתקיים:

L(P,f)=∑i=0nmiΔxi=∑i=0n2⋅Δxi=2∑i=0nΔxi=2⋅12=1L(P,f)=\sum_{i=0}^n m_{i}\Delta x_{i}=\sum_{i=0}^n 2 \cdot\Delta x_{i}=2\sum_{i=0}^n \Delta x_{i}=2\cdot \frac{1}{2}=1L(P,f)=i=0∑n​mi​Δxi​=i=0∑n​2⋅Δxi​=2i=0∑n​Δxi​=2⋅21​=1 U(P,f)=∑i=0nMiΔxi=∑i=0n4⋅Δxi=4∑i=1nΔxi=4⋅12=2U(P,f)=\sum_{i=0}^n M_{i}\Delta x_{i}=\sum_{i=0}^n 4\cdot \Delta x_{i}=4\sum_{i=1}^n \Delta x_{i}=4\cdot \frac{1}{2}=2U(P,f)=i=0∑n​Mi​Δxi​=i=0∑n​4⋅Δxi​=4i=1∑n​Δxi​=4⋅21​=2

ולכן לכל שתי חלוקות P1,P2P_{1},P_{2}P1​,P2​ מתקיים L(P1,f)≠U(P2,f)L(P_{1},f)\neq U(P_{2},f)L(P1​,f)=U(P2​,f) ובפרט inf⁡P{U(P,f)}≠sup⁡P{L(P,f)}\underset{P}{\inf}\left\{ U(P,f) \right\}\neq \underset{P}{\sup}\left\{ L(P,f) \right\}Pinf​{U(P,f)}=Psup​{L(P,f)} ולכן, לפי הגדרה fff לא אינטגרבילית.

תרגיל (1 [ב])

תהי f:[0,12]→Rf:\left[ 0,\frac{1}{2} \right]\to \mathbb{R}f:[0,21​]→R המקיימת 2≤f(x)≤42\leq f(x)\leq 42≤f(x)≤4 לכל x∈[0,12]x \in\left[ 0, \frac{1}{2} \right]x∈[0,21​].
הוכח/הפרך: אם sup⁡P{L(P,f)}=2\underset{P}{\sup}\left\{ L(P,f) \right\}=2Psup​{L(P,f)}=2 אז fff אינטגרבילית ב-[0,12]\left[ 0, \frac{1}{2} \right][0,21​].

הטענה נכונה!
הוכחה:
נתון כי 2≤f(x)≤42\leq f(x)\leq 42≤f(x)≤4 ולכן, לכל חלוקה PPP מתקיים U(P,f)=∑i=1nMiΔxi≤4∑i=1nΔxi=2U(P,f)=\sum_{i=1}^n M_{i}\Delta x_{i}\leq 4\sum_{i=1}^n \Delta x_{i}=2U(P,f)=∑i=1n​Mi​Δxi​≤4∑i=1n​Δxi​=2.
לפי משפט, לכל שתי חלוקות P1,P0P_{1},P_{0}P1​,P0​ מתקיים: L(P0,f)≤U(P1,f)L(P_{0},f)\leq U(P_{1},f)L(P0​,f)≤U(P1​,f). מכיוון שזה מתקיים לכל שתי חלוקות, אזי sup⁡P{L(P,f)}≤U(P1,f)\underset{P}{\sup}\left\{ L(P,f) \right\}\leq U(P_{1},f)Psup​{L(P,f)}≤U(P1​,f) שכן U(P1,f)U(P_{1},f)U(P1​,f) גדול מכל סכום דרבו תחתון ולכן הוא בהגדרה חסם מלמעלה של קבוצת הסכומי הדרבו התחתונים. באותו האופן נקבל כי L(P0,f)≤inf⁡P{U(P,f)}L(P_{0},f)\le \underset{P}{\inf}\left\{ U(P,f) \right\}L(P0​,f)≤Pinf​{U(P,f)} ולכן: sup⁡P{L(P,f)}≤inf⁡P{U(P,f)}\underset{P}{\sup}\left\{ L(P,f) \right\}\leq \underset{P}{\inf}\left\{ U(P,f) \right\}Psup​{L(P,f)}≤Pinf​{U(P,f)}.
נתון כי sup⁡P{L(P,f)}=2\underset{P}{\sup}\left\{ L(P,f) \right\}=2Psup​{L(P,f)}=2 ולכן:

2=sup⁡P{L(P,f)}≤inf⁡P{U(P,f)}≤22= \underset{P}{\sup}\left\{ L(P,f) \right\}\leq \underset{P}{\inf}\left\{ U(P,f) \right\}\leq 22=Psup​{L(P,f)}≤Pinf​{U(P,f)}≤2 ⇓\Downarrow⇓ inf⁡P{U(P,f)}=2\underset{P}{\inf}\left\{ U(P,f) \right\}=2Pinf​{U(P,f)}=2

לכן, sup⁡P{L(P,f)}=2=inf⁡P{U(P,f)}\underset{P}{\sup}\left\{ L(P,f) \right\}=2=\underset{P}{\inf}\left\{ U(P,f) \right\}Psup​{L(P,f)}=2=Pinf​{U(P,f)} ולכן, לפי הגדרה fff אינטגרבילית ב-[0,12]\left[ 0, \frac{1}{2} \right][0,21​].
∎

תרגיל (1 [ג])

תהי f:[0,12]→Rf:\left[ 0,\frac{1}{2} \right]\to \mathbb{R}f:[0,21​]→R המקיימת 2≤f(x)≤42\leq f(x)\leq 42≤f(x)≤4 לכל x∈[0,12]x \in\left[ 0, \frac{1}{2} \right]x∈[0,21​].
הוכח/הפרך: אם fff אינטגרבילית ב-[0,12]\left[ 0, \frac{1}{2} \right][0,21​] אז sup⁡P{L(P,f)}=2\underset{P}{\sup}\left\{ L(P,f) \right\}=2Psup​{L(P,f)}=2.

הטענה אינה נכונה!
נביט בפונקציה הקבועה f(x)=2f(x)=2f(x)=2 אשר הינה אינטגרבילית לפי הוכחה מההרצאה(על פונקציה קבועה).
תהי PPP חלוקה בעלת nnn קטעים.

L(P,f)=∑i=1nmiΔxi=↓f(x)=2∑i=1n2Δxi=2∑i=1nΔxi=2⋅12=1L(P,f)=\sum_{i=1}^n m_{i}\Delta x_{i} \underset{\begin{matrix} \downarrow \\ f(x)=2 \end{matrix}}=\sum_{i=1}^n 2\Delta x_{i}=2\sum_{i=1}^n \Delta x_{i}=2\cdot \frac{1}{2}=1L(P,f)=i=1∑n​mi​Δxi​↓f(x)=2​=​i=1∑n​2Δxi​=2i=1∑n​Δxi​=2⋅21​=1

זה מתקיים לכל חלוקה ולכן sup⁡P{L(P,f)}=1≠2\underset{P}{\sup}\left\{ L(P,f) \right\}=1\neq 2Psup​{L(P,f)}=1=2.

תרגיל (1 [ד])

תהי f:[0,12]→Rf:\left[ 0,\frac{1}{2} \right]\to \mathbb{R}f:[0,21​]→R המקיימת 2≤f(x)≤42\leq f(x)\leq 42≤f(x)≤4 לכל x∈[0,12]x \in\left[ 0, \frac{1}{2} \right]x∈[0,21​].
הוכח/הפרך: אם fff אינטגרבילית ב-[0,12]\left[ 0, \frac{1}{2} \right][0,21​] אז inf⁡P{U(P,f)}=2\underset{P}{\inf}\left\{ U(P,f) \right\}=2Pinf​{U(P,f)}=2.

הטענה אינה נכונה בדיוק מאותה סיבה שראינו בסעיף הקודם - נקח את אותה פונקציה ואת אותה חלוקה ואז:

U(P,f)=∑i=1nMiΔxi=↓f(x)=2∑i=1n2Δxi=2∑i=1nΔxi=2⋅12=1U(P,f)=\sum_{i=1}^n M_{i}\Delta x_{i} \underset{\begin{matrix} \downarrow \\ f(x)=2 \end{matrix}}{=}\sum_{i=1}^n2\Delta x_{i}=2\sum_{i=1}^n \Delta x_{i}=2\cdot \frac{1}{2}=1U(P,f)=i=1∑n​Mi​Δxi​↓f(x)=2​=​i=1∑n​2Δxi​=2i=1∑n​Δxi​=2⋅21​=1

ומכיוון שזה מתקיים לכל חלוקה: inf⁡P{U(P,f)}=1≠2\underset{P}{\inf}\left\{ U(P,f) \right\}=1\neq 2Pinf​{U(P,f)}=1=2.

תרגיל 2

תרגיל (2 [א])

הגדירו פונקציה אינטגרבילית בעזרת סכומי דרבו.

תהי f:[a,b]→Rf:[a,b]\to \mathbb{R}f:[a,b]→R חסומה. נאמר כי fff אינטגרבילית ב-[a,b][a,b][a,b] אם מתקיים: sup⁡P{L(P,f)}=inf⁡P{U(P,f)}\underset{P}{\sup}\left\{ L(P,f) \right\}=\underset{P}{\inf}\left\{ U(P,f) \right\}Psup​{L(P,f)}=Pinf​{U(P,f)}.

תרגיל (2 [ב])

צטטו (ללא הוכחה) שני תנאים שקולים לאינטגרביליות, בעזרת סכומי דרבו.

  1. לכל ε>0\epsilon>0ε>0 קיימת חלוקה PPP כך ש-U(P,f)−L(P,f)<εU(P,f)-L(P,f)<\epsilonU(P,f)−L(P,f)<ε.
  2. לכל ε>0\epsilon>0ε>0 קיימת δ>0\delta>0δ>0 כך שלכל חלוקה PPP המקיימת λ(P)<δ\lambda(P)<\deltaλ(P)<δ מתקיים U(P,f)−L(P,f)<εU(P,f)-L(P,f)<\epsilonU(P,f)−L(P,f)<ε.
תרגיל (2 [ג])

תהי fff פונקציה אי-שלילית ואינטגרבילית בקטע [a,b][a,b][a,b]. השתמשו בסכומי דרבו כדי להוכיח שגם הפונקציה f2f^2f2 אינטגרבילית בקטע [a,b][a,b][a,b].

הערה

יש להוכיח את הטענה ללא ציטוט של משפט כללי יותר שנוסח בהרצאה.

טענת עזר: יהי קטע סגור III ותהי fff פונקציה אי שלילית המוגדרת בקטע III ונסמן M,mM,mM,m האינפימום והסופרמום בהתאמה של fff בקטע III. אזי, M2,m2M^2,m^2M2,m2 הינם האינפימום והסופרמום בהתאמה של f2f^2f2 בקטע III.
הוכחה של טענת העזר:
נסמן: A={f(x)∣x∈I}A=\left\{ f(x)|x \in I \right\}A={f(x)∣x∈I} ו-B={f2(x)∣x∈I}B=\left\{ f^2(x)| x \in I \right\}B={f2(x)∣x∈I}. יהי α∈I\alpha \in Iα∈I. נתון כי M=sup⁡AM=\sup AM=supA ולכן, לפי הגדרה: M−α≥0  ⟸  M≥αM-\alpha\geq 0 \impliedby M\geq \alphaM−α≥0⟸M≥α.
נתון כי fff אי שלילית ולכן M≥0,α≥0M\geq0,\alpha\geq0M≥0,α≥0. מתוך כך: M+α≥0M+\alpha\geq 0M+α≥0 ולכן:

M2−α2=(M−α)(M+α)≥0  ⟹  M2≥α2M^2-\alpha^2=(M-\alpha)(M+\alpha)\geq 0 \implies M^2\geq \alpha^2M2−α2=(M−α)(M+α)≥0⟹M2≥α2

מכיוון שזה מתקיים לכל α∈I\alpha \in Iα∈I אזי, לפי הגדרה, M2M^2M2 הוא חסם עליון של f2f^2f2 בקטע III.
יהי ε>0\epsilon>0ε>0. לפי הגדרת הסופרמום, לכל ε1>0\epsilon_{1}>0ε1​>0 קיים x∈Ix \in Ix∈I כך ש-M−ε1<xM-\epsilon_{1}<xM−ε1​<x ולכן: M−x<ε1M-x<\epsilon_{1}M−x<ε1​. זה מתקיים בפרט עבור ε1=ε2M>0\epsilon_{1}=\frac{\epsilon}{2M}>0ε1​=2Mε​>0. נבחר את ה-xxx המתאים ואז:

M2−x2=(M−x)(M+x)≤↓M≥x2M(M−α)<2Mε1=εM^2-x^2 =(M-x)(M+x) \underset{\begin{matrix} \downarrow \\ M\geq x \end{matrix}}{\leq}2M(M-\alpha) < 2M \epsilon_{1}=\epsilonM2−x2=(M−x)(M+x)↓M≥x​≤​2M(M−α)<2Mε1​=ε

ולכן: M2−ε<x2M^2-\epsilon<x^2M2−ε<x2. לכן, M2=sup⁡BM^2=\sup BM2=supB.
באותו האופן נראה כי m2=inf⁡Bm^2=\inf Bm2=infB.
∎

הוכחה:
יהי ε>0\epsilon>0ε>0.
נתון fff פונקציה אינטגרבילית בקטע [a,b][a,b][a,b] ולכן, לפי סעיף ב'(משפט), לכל ε1>0\epsilon_{1}>0ε1​>0 קיימת δ1>0\delta_{1}>0δ1​>0 כך שלכל חלוקה PPP המקיימת λ(P)<δ1\lambda(P)<\delta_{1}λ(P)<δ1​ מתקיים U(P,f)−L(P,f)<εU(P,f)-L(P,f)<\epsilonU(P,f)−L(P,f)<ε.
יהיו Mi,miM_{i},m_{i}Mi​,mi​ האינפימום והסופרמום בכל קטע בחלוקה PPP. ההגדרה ממקודם מתקיימת בפרט עבור δ1=1\delta_{1}=1δ1​=1 ועבור ε1=ε∣∑i=1n(Mi+mi)∣>0\epsilon_{1}=\frac{\epsilon}{\left| \sum_{i=1}^n(M_{i}+m_{i}) \right|}>0ε1​=∣∑i=1n​(Mi​+mi​)∣ε​>0.
נגדיר: δ≤δ1\delta\leq \delta_{1}δ≤δ1​ ואז לכל PPP המקיימת λ(P)<δ\lambda(P)<\deltaλ(P)<δ מתקיים:

U(P,f2)−L(P,f2)=∑i=1nΔxi(Mi∗−mi∗)≤↓δ≤1∑i=1n(Mi∗−mi∗)=↓טענת העזר∑i=1n(Mi−mi)(Mi+mi)U(P,f^2)-L(P,f^2)=\sum_{i=1}^n \Delta x_{i}(M^*_{i}-m^*_{i}) \underset{\begin{matrix} \downarrow \\ \delta\leq 1 \end{matrix}}{\leq} \sum_{i=1}^n (M_{i}^*-m^*_{i}) \underset{\begin{matrix} \downarrow \\ \R{\text{טענת העזר}} \end{matrix}}{=} \sum_{i=1}^n (M_{i}-m_{i})(M_{i}+m_{i})U(P,f2)−L(P,f2)=i=1∑n​Δxi​(Mi∗​−mi∗​)↓δ≤1​≤​i=1∑n​(Mi∗​−mi∗​)↓טענת העזר​=​i=1∑n​(Mi​−mi​)(Mi​+mi​) <ε1∑i=1n(Mi+mi)≤ε1∣∑i=1n(Mi+mi)∣=ε<\epsilon_{1}\sum_{i=1}^n (M_{i}+m_{i})\leq \epsilon_{1} \left| \sum_{i=1}^n (M_{i}+m_{i}) \right|=\epsilon<ε1​i=1∑n​(Mi​+mi​)≤ε1​​i=1∑n​(Mi​+mi​)​=ε

ולכן, לפי משפט(סעיף ב'), f2f^2f2 אינטגרבילית ב-[a,b][a,b][a,b].
∎

תרגיל 3

תרגיל (3)

תהי f:[0,1]→Rf:[0,1]\to \mathbb{R}f:[0,1]→R פונקציה חסומה. נתון ש-fff אינטגרבילית בקטע [x,1][x,1][x,1] לכל 0<x<10<x<10<x<1.
הוכיחו ש-fff אינטגרבילית בקטע [0,1][0,1][0,1].
הדרכה: יהי ε>0\epsilon>0ε>0. הוכיחו שקיימת חלוקה PPP כך ש-U(P,f)−L(P,f)<εU(P,f)-L(P,f)<\epsilonU(P,f)−L(P,f)<ε.

הוכחה:
יהי ε>0\epsilon>0ε>0. נתון כי fff אינטגרבילית בקטע [x,1][x,1][x,1] לכל 0<x<10<x<10<x<1. לכן, לפי משפט, לכל ε1>0\epsilon_{1}>0ε1​>0 קיימת חלוקה PxP_{x}Px​ של הקטע [x,1][x,1][x,1] כך ש-U(P,f)−L(P,f)<ε1U(P,f)-L(P,f)<\epsilon_{1}U(P,f)−L(P,f)<ε1​.
נתון כי fff חסומה ולכן, קיים K>1K>1K>1 כך שלכל y∈[0,1]y \in[0,1]y∈[0,1] מתקיים ∣f(y)∣≤K|f(y)|\leq K∣f(y)∣≤K. אזי, לכל y1,y2∈[0,1]y_{1},y_{2} \in[0,1]y1​,y2​∈[0,1] מתקיים:

∣f(y1)−f(y2)∣≤∣f(y1)∣+∣f(y2)∣≤2K|f(y_{1})-f(y_{2})|\leq |f(y_{1})|+|f(y_{2})|\leq 2K∣f(y1​)−f(y2​)∣≤∣f(y1​)∣+∣f(y2​)∣≤2K

ההגדרה מתקיימת בפרט עבור ε1=ε2>0\epsilon_{1}=\frac{\epsilon}{2}>0ε1​=2ε​>0 ו-x=min⁡{12,ε4K}x=\min\left\{ \frac{1}{2}, \frac{\epsilon}{4K} \right\}x=min{21​,4Kε​} ואז:
נבנה חלוקה חדשה PPP בעלת nnn קטעים של הקטע [0,1][0,1][0,1] כאשר PPP זהה ל-PxP_{x}Px​ בקטע [x,1][x,1][x,1] והקטע [0,x][0,x][0,x] הוא חלק אחד מהחלוקה ואינו מחולק לחלקים.

U(P,f)−L(P,f)=∑i=1nMiΔxi−∑i=1nmiΔxi=U(Px,f)+M0⋅x−L(Px,f)−m0⋅x=U(P,f)-L(P,f)=\sum_{i=1}^n M_{i}\Delta x_{i}-\sum_{i=1}^n m_{i}\Delta x_{i}=U(P_{x},f)+M_{0}\cdot x-L(P_{x},f)-m_{0}\cdot x=U(P,f)−L(P,f)=i=1∑n​Mi​Δxi​−i=1∑n​mi​Δxi​=U(Px​,f)+M0​⋅x−L(Px​,f)−m0​⋅x= U(Px,f)−L(Px,f)+x(M0−m0)<ε1+x(M0−m0)≤ε1+x∣M0−m0∣≤ε2+ε4K⋅2K=ε2+ε2=εU(P_{x},f)-L(P_{x},f)+x(M_{0}-m_{0})< \epsilon_{1}+x(M_{0}-m_{0})\leq \epsilon_{1}+x|M_{0}-m_{0}|\leq \frac{\epsilon}{2}+\frac{\epsilon}{4K}\cdot 2K =\frac{\epsilon}{2}+\frac{\epsilon}{2}=\epsilonU(Px​,f)−L(Px​,f)+x(M0​−m0​)<ε1​+x(M0​−m0​)≤ε1​+x∣M0​−m0​∣≤2ε​+4Kε​⋅2K=2ε​+2ε​=ε

לכן, לפי משפט, fff אינטגרבילית בקטע [0,1][0,1][0,1].
∎