חזור לתיקייה: תרגול

13 - עוד קצת תל ובתל וגם בסיס ומימד

חיפוש בתיקיה
Ctrl K
לחץ כאן או הקש Ctrl K כדי לחפש בכל התיקיה
  • כללי
  • איך בודקים תלות?
  • שיטה א'
  • שיטה ב'
  • משפטים
  • בסיס ומימד

13 - עוד קצת תל ובתל וגם בסיס ומימד

01040166

אלגברה אמ

רשימות תרגול לקריאה בשבת

עוד קצת תל ובתל וגם בסיס ומימד

הופק מתוך תקיית התואר של שקד

uni-folder.vercel.app

הגדרה 1 (תלות ליניארית)

{v1,…,vn}\left\{ v_{1},\dots,v_{n} \right\}{v1​,…,vn​} ת"ל אם קיימים סקלארים לא כולם אפס כך ש:

α1v1+⋯+αnvn=0‾\alpha_{1}v_{1}+\dots+\alpha_{n}v_{n}=\underline{0}α1​v1​+⋯+αn​vn​=0​

איך בודקים תלות?

שיטה א'

שמים בשורות של מטריצה ומדרגים.
אם שורה מתאפסת, הקבוצה ת"ל.

שיטה ב'

פותרים מערכת משוואות α1v1+⋯+αnvn=0\alpha_{1}v_{1}+\dots+\alpha_{n}v_{n}=0α1​v1​+⋯+αn​vn​=0.
ואז מקבלים מערכת משוואות הומוגנית שבמטריצת המקדמים יש את הוקטורים בעמודות.

(v1v2…vn0⋮⋮⋮0⋮⋮⋮⋮)\left(\begin{array}{cccc|c} v_{1} & v_{2} & \dots & v_{n} & 0 \\ \vdots & \vdots & & \vdots & 0 \\ \vdots & \vdots & & \vdots & \vdots \end{array}\right)​v1​⋮⋮​v2​⋮⋮​…​vn​⋮⋮​00⋮​​

ואז, אם למערכת ∞\infty∞ פתרונות אז הקבוצה ת"ל.

הערה

חשוב לא לשכוח את שורת האפסים - אפילו אם יוסי לא כותב אותה.

משפטים

משפט

  1. כל קבוצה שמכילה את וקטור האפס - ת"ל
  2. כל קבוצה בת וקטור אחד ששונה מאפס - בת"ל
  3. שני וקטורים ת"ל ⇔ הם פרופורציונליים.
  4. כל n+1n+1n+1 וקטורים(ויותר) ב-Fn\mathbb{F}^nFn - ת"ל.
  5. בקבוצה ת"ל שלא מכילה את וקטור האפס, יש וקטור שהוא צירוף ליניארי של קודמיו.
  6. בקבוצה ת"ל שלא מכילה את וקטור האפס, יש וקטור שהוא צירוף ליניארי של אלו שאחריו.
  7. כל קבוצה שמוכלת בקבוצה בת"ל, גם בת"ל.
  8. שורות שונות מ-000 במטריצה מדורגת, הן בת"ל.
תרגיל (נכון/לא נכון)

 בת"ל{v1,v2,v3}  ⟸  { בת"ל{v1,v2} בת"ל{v1,v3} בת"ל{v2,v3}\R{\text{ בת"ל}} \left\{ v_{1},v_{2},v_{3} \right\}\impliedby \begin{cases} \R{\text{ בת"ל}}\left\{ v_{1},v_{2} \right\} \\ \R{\text{ בת"ל}}\left\{ v_{1},v_{3} \right\} \\ \R{\text{ בת"ל}}\left\{ v_{2},v_{3} \right\} \end{cases} בת"ל{v1​,v2​,v3​}⟸⎩⎨⎧​ בת"ל{v1​,v2​} בת"ל{v1​,v3​} בת"ל{v2​,v3​}​

הטענה לא נכונה.
נקח דוגמה נגדית:

sp{(1,0,0),(0,1,0),(2,3,0)}sp\left\{ (1,0,0),(0,1,0),(2,3,0) \right\}sp{(1,0,0),(0,1,0),(2,3,0)}

כל שני וקטורים פה בת"ל, אך הקבוצה כן בת"ל.

α1(1,0,0)+α2(0,1,0)+α3(2,3,0)=(0,0,0)\alpha_{1}(1,0,0)+\alpha_{2}(0,1,0)+\alpha_{3}(2,3,0)=(0,0,0)α1​(1,0,0)+α2​(0,1,0)+α3​(2,3,0)=(0,0,0) {α1+2α3=0α2+3α3=00=0  ⟹  (102001300000)  ⟹  (−2α3,−3α3,α3)\begin{cases} \alpha_{1}+2\alpha_{3}=0 \\ \alpha_{2}+3\alpha_{3}=0 \\ 0=0 \end{cases}\implies \left(\begin{array}{ccc|c} 1 & 0 & 2 & 0 \\ 0 & 1 & 3 & 0 \\ 0 & 0 & 0 & 0 \end{array}\right)\implies (-2\alpha_{3},-3\alpha_{3},\alpha_{3})⎩⎨⎧​α1​+2α3​=0α2​+3α3​=00=0​⟹​100​010​230​000​​⟹(−2α3​,−3α3​,α3​)
תרגיל

הקבוצה {v1,v2,v3,v4}\left\{ v_{1},v_{2},v_{3},v_{4} \right\}{v1​,v2​,v3​,v4​} בת"ל.
עבור איזה ערך של kkk הקבוצה הבאה ת"ל?

{v1+v2−v4,kv1−v3+v4,v2+kv3−2v4}\left\{ v_{1}+v_{2}-v_{4},kv_{1}-v_{3}+v_{4},v_{2}+kv_{3}-2v_{4} \right\}{v1​+v2​−v4​,kv1​−v3​+v4​,v2​+kv3​−2v4​}

נתחיל בלכתוב את המשוואה:

α1(v1+v2−v4w1)+α2(kv1−v3+v4w2)+α3(v2+kv3−2v4w3)=0\alpha_{1}(\underbracket{v_{1}+v_{2}-v_{4}}_{w_{1}})+\alpha_{2}(\underbracket{kv_{1}-v_{3}+v_{4}}_{w_{2}})+\alpha_{3}(\underbracket{v_{2}+kv_{3}-2v_{4}}_{w_{3}})=0α1​(w1​v1​+v2​−v4​​)+α2​(w2​kv1​−v3​+v4​​)+α3​(w3​v2​+kv3​−2v4​​)=0 α1v1+α1v2−α1v4+α2kv1−α2v3+α2v4+α3v2+α3kv3−α32v4=0\alpha_{1}v_{1}+\alpha_{1}v_{2}-\alpha_{1}v_{4}+\alpha_{2}kv_{1}-\alpha_{2}v_{3}+\alpha_{2}v_{4}+\alpha_{3}v_{2}+\alpha_{3}kv_{3}-\alpha_{3}2v_{4}=0α1​v1​+α1​v2​−α1​v4​+α2​kv1​−α2​v3​+α2​v4​+α3​v2​+α3​kv3​−α3​2v4​=0 (α1+α2k)v1+(α1+α3)v2+(α3k−α2)v3+(α2−2α3−α1)v4=0(\alpha_{1}+\alpha_{2}k)v_{1}+(\alpha_{1}+\alpha_{3})v_{2}+(\alpha_{3}k-\alpha_{2})v_{3}+(\alpha_{2}-2\alpha_{3}-\alpha_{1})v_{4}=0(α1​+α2​k)v1​+(α1​+α3​)v2​+(α3​k−α2​)v3​+(α2​−2α3​−α1​)v4​=0

נתון לנו כי {v1,v2,v3,v4}\left\{ v_{1},v_{2},v_{3},v_{4} \right\}{v1​,v2​,v3​,v4​} בת"ל ולכן, המקדמים חייבים להיות שווים ל-000.

{α1+kα2=0α1+α3=0kα3−α2=0α2−2α3−α1=0\begin{cases} \alpha_{1}+k\alpha_{2}=0 \\ \alpha_{1}+\alpha_{3}=0 \\ k\alpha_{3}-\alpha_{2}=0 \\ \alpha_{2}-2\alpha_{3}-\alpha_{1}=0 \end{cases}⎩⎨⎧​α1​+kα2​=0α1​+α3​=0kα3​−α2​=0α2​−2α3​−α1​=0​

נפתור ממ"ל:

(10101k000−1k0−11−20)→(101001−k000−1+k00000)\left(\begin{array}{ccc|c} 1 & 0 & 1 & 0 \\ 1 & k & 0 & 0 \\ 0 & -1 & k & 0 \\ -1 & 1 & -2 & 0 \end{array}\right)\to \left(\begin{array}{ccc|c} 1 & 0 & 1 & 0 \\ 0 & 1 & -k & 0 \\ 0 & 0 & -1+k & 0 \\ 0 & 0 & 0 & 0 \end{array}\right)​110−1​0k−11​10k−2​0000​​→​1000​0100​1−k−1+k0​0000​​

אם k≠1k\neq1k=1 יש פתרון יחיד, כלומר: α1=α2=α3=0\alpha_{1}=\alpha_{2}=\alpha_{3}=0α1​=α2​=α3​=0.
אם k=1k=1k=1 אזי (101001−1000000000)\left(\begin{array}{ccc|c}1&0&1&0\\0&1&-1&0\\0&0&0&0\\0&0&0&0\end{array}\right)​1000​0100​1−100​0000​​ ואז וקטור הפתרונות הינו (−α3,α3,α3)(-\alpha_{3},\alpha3,\alpha_{3})(−α3​,α3,α3​).
תשובה סופית:

  • עבור k=1k=1k=1 הוקטורים ת"ל. −w1+w2+w3=0-w_{1}+w_{2}+w_{3}=0−w1​+w2​+w3​=0.
  • עבור k≠1k\neq 1k=1 הוקטורים בת"ל.

בסיס ומימד

הגדרה 2 (בסיס)

בסיס למרחב וקטורי זה:
\quad קבוצה פורשת מינימלית.
או
\quad קבוצה בת"ל מקסימלית
או
\quad קבוצה פורשת ובת"ל

הגדרה 3 (מימד)

מספר הוקטורים בבסיס.

משפט

הבסיס הוא:

  1. קבוצה פורשת
  2. קבוצה בת"ל
  3. מספר האיברים בקבוצה = מימד

כל שניים, גוררים את השלישי.

משפט (המימדים)

dim⁡(U+W)=dim⁡U+dim⁡W−dim⁡(U∩W)\dim(U+W)=\dim U+\dim W -\dim(U \cap W)dim(U+W)=dimU+dimW−dim(U∩W)
תרגיל

נתון:

W={(abcdef)c+d+e=0a+2b+c+4d+e=0a+2b+3d=0}W=\left\{ \begin{array}{c|c} \begin{pmatrix} a & b & c\\ d & e & f \end{pmatrix} & \begin{matrix} c+d+e=0 \\ a+2b+c+4d+e=0 \\ a+2b+3d=0 \end{matrix} \end{array}\right\}W=⎩⎨⎧​(ad​be​cf​)​c+d+e=0a+2b+c+4d+e=0a+2b+3d=0​​⎭⎬⎫​ U=sp{(111111),(101002),(001000),(000001)}U=sp\left\{ \begin{pmatrix} 1 & 1 & 1\\1 & 1 & 1 \end{pmatrix},\begin{pmatrix} 1 & 0 & 1 \\ 0 & 0 & 2 \end{pmatrix},\begin{pmatrix} 0 & 0 & 1 \\ 0 & 0 & 0 \end{pmatrix},\begin{pmatrix} 0 & 0 & 0 \\ 0 & 0 & 1 \end{pmatrix} \right\}U=sp{(11​11​11​),(10​00​12​),(00​00​10​),(00​00​01​)}

א. מצאו בסיס ומימד ל-UUU,WWW,U+W,U∩WU+W,U \cap WU+W,U∩W.

נתחיל בלמצוא בסיס ל-UUU:

(101002111111001000000001)\begin{pmatrix} 1 & 0 & 1 & 0 & 0 & 2 \\ 1 & 1 & 1 & 1 & 1 & 1 \\ 0 & 0 & 1 & 0 & 0 & 0 \\ 0 & 0 & 0 & 0 & 0 & 1 \end{pmatrix}​1100​0100​1110​0100​0100​2101​​

נדרג ונקבל:

U=sp{(100000),(010110),(001000),(000001)}U=sp\left\{ \begin{pmatrix} 1 & 0 & 0 \\ 0 & 0 & 0 \end{pmatrix},\begin{pmatrix} 0 & 1 & 0 \\ 1 & 1 & 0 \end{pmatrix},\begin{pmatrix} 0 & 0 & 1 \\ 0 & 0 & 0 \end{pmatrix},\begin{pmatrix} 0 & 0 & 0 \\ 0 & 0 & 1 \end{pmatrix} \right\}U=sp{(10​00​00​),(01​11​00​),(00​00​10​),(00​00​01​)}

מכיוון שהקבוצה הזו הינה פורשת ובת"ל(נדרש להוכחה, אבל - ברור) היא בסיס ל-UUU ולכן, המימד 444.
המ"ו WWW הוא בעצם קבוצת הפתרונות של מערכת המשוואות הבאה:

(001110012141001203000)→(120300000111000000000)\left(\begin{array}{cccccc|c} 0 & 0 & 1 & 1 & 1 & 0 & 0 \\ 1 & 2 & 1 & 4 & 1 & 0 & 0 \\ 1 & 2 & 0 & 3 & 0 & 0 & 0 \end{array}\right)\to \left(\begin{array}{cccccc|c} 1 & 2 & 0 & 3 & 0 & 0 & 0 \\ 0 & 0 & 1 & 1 & 1 & 0 & 0 \\ 0 & 0 & 0 & 0 & 0 & 0 & 0 \end{array}\right)​011​022​110​143​110​000​000​​→​100​200​010​310​010​000​000​​

ישנם איברים חופשיים והם יהיו: b,d,e,fb,d,e,fb,d,e,f. לכן, הפתרון לממ"ל הוא:

(−2b−3d,b,−d−e,d,e,f)(-2b-3d,b,-d-e,d,e,f)(−2b−3d,b,−d−e,d,e,f)

מימד מרחב הפתרונות הוא n−r(A)=6−2=4n-r(A)=6-2=4n−r(A)=6−2=4.

W=sp{(−210000),(−30−1100),(00−1010),(000001)}W=sp\left\{ \begin{pmatrix} -2 & 1 & 0 \\ 0 & 0 & 0 \end{pmatrix},\begin{pmatrix} -3 & 0 & -1 \\ 1 & 0 & 0 \end{pmatrix},\begin{pmatrix} 0 & 0 & -1 \\ 0 & 1 & 0 \end{pmatrix},\begin{pmatrix} 0 & 0 & 0 \\ 0 & 0 & 1 \end{pmatrix} \right\}W=sp{(−20​10​00​),(−31​00​−10​),(00​01​−10​),(00​00​01​)}

כעת, נעבור ל-U∩WU \cap WU∩W:

U∩W={(−2b−3db−d−edef)d=b,e=b}={(−5bb−2bbbf)}U \cap W=\left\{ \begin{array}{c|c} \begin{pmatrix} -2b-3d & b & -d-e \\ d & e & f \end{pmatrix} & d=b,e=b \end{array} \right\}=\left\{ \begin{pmatrix} -5b & b & -2b \\ b & b & f \end{pmatrix} \right\}U∩W={(−2b−3dd​be​−d−ef​)​d=b,e=b​}={(−5bb​bb​−2bf​)}

המימד הינו מספר האותיות באיבר הכללי ולכן, המימד הוא 222.

U∩W=sp{(−51−2110),(000001)}U \cap W= sp\left\{ \begin{pmatrix} -5 & 1 & -2 \\ 1 & 1 & 0 \end{pmatrix},\begin{pmatrix} 0 & 0 & 0 \\ 0 & 0 & 1 \end{pmatrix} \right\}U∩W=sp{(−51​11​−20​),(00​00​01​)}

זוהי קבוצה פורשת מינימלית ולכן זהו בסיס.
על פי משפט המימדים הראשון:

dim⁡(U+W)=dim⁡U⏟4+dim⁡W⏟4−dim⁡(U∩W)⏟2=6\dim(U+W)=\underbrace{\dim U}_{4}+\underbrace{\dim W}_{4}-\underbrace{\dim (U \cap W)}_{2}=6dim(U+W)=4dimU​​+4dimW​​−2dim(U∩W)​​=6

מכיוון שמספר האיברים במטריצה 2×32\times 32×3 כללית הוא 6, כל שישיית מטריצות בת"ל פורשת את U+WU+WU+W.

U+W=sp{(100000),(010000),(001000),(000100),(000010),(000001)}U+W=sp\left\{ \begin{pmatrix} 1 & 0 & 0 \\ 0 & 0 & 0 \end{pmatrix},\begin{pmatrix} 0 & 1 & 0 \\ 0 & 0 & 0 \end{pmatrix},\begin{pmatrix} 0 & 0 & 1 \\ 0 & 0 & 0 \end{pmatrix},\begin{pmatrix} 0 & 0 & 0 \\ 1 & 0 & 0 \end{pmatrix},\begin{pmatrix} 0 & 0 & 0 \\ 0 & 1 & 0 \end{pmatrix},\begin{pmatrix} 0 & 0 & 0 \\ 0 & 0 & 1 \end{pmatrix}\right\}U+W=sp{(10​00​00​),(00​10​00​),(00​00​10​),(01​00​00​),(00​01​00​),(00​00​01​)}

תשובה סופית:

איבר כללימימדבסיס(αβγββδ)4(100000)(010110)(001000)(000001)U(−2α−3βα−β−γβγδ)4(−210000)(−30−1100)(00−1010)(000001)W(−5αα−2αααβ)2(51−2110)(000001)U∩W(abcdef)6(100000)(010000)(001000)(000100)(000010)(000001)U+W\begin{array}{c|c} \R{\text{איבר כללי}} & \R{\text{מימד}} & \R{\text{בסיס}} \\ \hline \begin{pmatrix} \alpha & \beta & \gamma \\ \beta & \beta & \delta \end{pmatrix} & 4 & \begin{matrix} \begin{pmatrix} 1 & 0 & 0 \\ 0 & 0 & 0 \end{pmatrix} & \begin{pmatrix} 0 & 1 & 0 \\ 1 & 1 & 0 \end{pmatrix} \\ \begin{pmatrix} 0 & 0 & 1 \\ 0 & 0 & 0 \end{pmatrix} & \begin{pmatrix} 0 & 0 & 0 \\ 0 & 0 & 1 \end{pmatrix} \end{matrix} & U \\ \hline \begin{pmatrix} -2\alpha-3\beta & \alpha & -\beta-\gamma \\ \beta & \gamma & \delta \end{pmatrix} & 4 & \begin{matrix} \begin{pmatrix} -2 & 1 & 0 \\ 0 & 0 & 0 \end{pmatrix} & \begin{pmatrix} -3 & 0 & -1 \\ 1 & 0 & 0 \end{pmatrix} \\ \begin{pmatrix} 0 & 0 & -1 \\ 0 & 1 & 0 \end{pmatrix} & \begin{pmatrix} 0 & 0 & 0 \\ 0 & 0 & 1 \end{pmatrix} \end{matrix} & W \\ \hline \begin{pmatrix} -5\alpha & \alpha & -2\alpha \\ \alpha & \alpha & \beta \end{pmatrix} & 2 & \begin{matrix} \begin{pmatrix} 5 & 1 & -2 \\ 1 & 1 & 0 \end{pmatrix} & \begin{pmatrix} 0 & 0 & 0 \\ 0 & 0 & 1 \end{pmatrix} \end{matrix} & U \cap W \\ \hline \begin{pmatrix} a & b & c \\ d & e & f \end{pmatrix} & 6 & \begin{matrix} \begin{pmatrix} 1 & 0 & 0 \\ 0 & 0 & 0 \end{pmatrix} & \begin{pmatrix} 0 & 1 & 0 \\ 0 & 0 & 0 \end{pmatrix} \\ \begin{pmatrix} 0 & 0 & 1 \\ 0 & 0 & 0 \end{pmatrix} & \begin{pmatrix} 0 & 0 & 0 \\ 1 & 0 & 0 \end{pmatrix} \\ \begin{pmatrix} 0 & 0 & 0 \\ 0 & 1 & 0 \end{pmatrix} & \begin{pmatrix} 0 & 0 & 0 \\ 0 & 0 & 1 \end{pmatrix} \end{matrix} & U+W \\ \hline \end{array}איבר כללי(αβ​ββ​γδ​)(−2α−3ββ​αγ​−β−γδ​)(−5αα​αα​−2αβ​)(ad​be​cf​)​מימד4426​בסיס(10​00​00​)(00​00​10​)​(01​11​00​)(00​00​01​)​(−20​10​00​)(00​01​−10​)​(−31​00​−10​)(00​00​01​)​(51​11​−20​)​(00​00​01​)​(10​00​00​)(00​00​10​)(00​01​00​)​(00​10​00​)(01​00​00​)(00​00​01​)​​UWU∩WU+W​​
משפט

מימד Fn×m\mathbb{F}^{n\times m}Fn×m = m×nm\times nm×n (מעל F\mathbb{F}F)
מימד Fn[x]\mathbb{F}_{n}[x]Fn​[x] = n+1n+1n+1 (מעל F\mathbb{F}F)

למרחב ממימד nnn, יש ∞\infty∞ ת"מ ממימד n>n>n> (וגדול מאפס).
יש ת"מ אחד ממימד nnn והוא המרחב עצמו.
יש ת"מ אחד ממימד 000 והוא המרחב {0}\left\{ 0 \right\}{0}.

תרגיל (המשך של הקודם)

ב. מצאו ת"מ ZZZ כך ש: Z⊕U=F2×3Z \oplus U=\mathbb{F}^{2 \times3}Z⊕U=F2×3.

כדי שהסכום יהיה סכם ישר, נדרש כי החיתוך בין ZZZ ל-UUU יהיה 000 ולכן, נדרוש שאף שורה לא תתאפס. לכן, לפי משפט המימדים הראשון, נדרש שהמימד של ZZZ יהיה 222. לכן, נבחר את ZZZ להיות:

Z=sp{(000100),(000010)}Z=sp\left\{ \begin{pmatrix} 0 & 0 & 0 \\ 1 & 0 & 0 \end{pmatrix},\begin{pmatrix} 0 & 0 & 0 \\ 0 & 1 & 0 \end{pmatrix} \right\}Z=sp{(01​00​00​),(00​01​00​)}

ולכן, זוהי התשובה ל-ב'.