חזור לתיקייה: תרגול

12 - חיבור וחיתוך תתי מרחבים, סכום ישר ותלות ליניארית

חיפוש בתיקיה
Ctrl K
לחץ כאן או הקש Ctrl K כדי לחפש בכל התיקיה
  • כללי
  • תלות ליניארית

12 - חיבור וחיתוך תתי מרחבים, סכום ישר ותלות ליניארית

01040166

אלגברה אמ

רשימות תרגול לקריאה בשבת

חיבור וחיתוך תתי מרחבים, סכום ישר ותלות ליניארית

הופק מתוך תקיית התואר של שקד

uni-folder.vercel.app

U={2×2מטריצות סימטריות },W={(01−10)מתחלפות בכפל עם }U=\{ 2\times2\R{\text{מטריצות סימטריות }} \}, \qquad W=\left\{ \begin{pmatrix} 0 & 1 \\ -1 & 0 \end{pmatrix} \R{\text{מתחלפות בכפל עם }} \right\}U={2×2מטריצות סימטריות },W={(0−1​10​)מתחלפות בכפל עם }

נכתוב בשלושת הדרכים את שתי הקבוצות הללו:

U={(abbc)}={(x1x2x3x4)x1=x2}=sp{(1000),(0110),(0001)⏟קבוצה פורשת}⏟המרחב הנפרשU=\left\{ \begin{pmatrix} a & b \\ b & c \end{pmatrix} \right\}=\left\{ \begin{array}{c|c} \begin{pmatrix} x_{1} & x_{2} \\ x_{3} & x_{4} \end{pmatrix} & x_{1}=x_{2} \end{array} \right\}=\underbrace{sp\left\{ \underbrace{\begin{pmatrix} 1 & 0 \\ 0 & 0 \end{pmatrix},\begin{pmatrix} 0 & 1 \\ 1 & 0 \end{pmatrix},\begin{pmatrix} 0 & 0 \\ 0 & 1 \end{pmatrix}}_{\R{\text{קבוצה פורשת}}} \right\}}_{\R{\text{המרחב הנפרש}}}U={(ab​bc​)}={(x1​x3​​x2​x4​​)​x1​=x2​​}=המרחב הנפרשsp⎩⎨⎧​קבוצה פורשת(10​00​),(01​10​),(00​01​)​​⎭⎬⎫​​​

נסתכל על הקבוצה השנייה:

(abcd)(01−10)=(01−10)(abcd)\begin{pmatrix} a & b \\ c & d \end{pmatrix}\begin{pmatrix} 0 & 1 \\ -1 & 0 \end{pmatrix}=\begin{pmatrix} 0 & 1 \\ -1 & 0 \end{pmatrix}\begin{pmatrix} a & b \\ c & d \end{pmatrix}(ac​bd​)(0−1​10​)=(0−1​10​)(ac​bd​) (−ba−dc)=(cd−a−b)\begin{pmatrix} -b & a \\ -d & c \end{pmatrix}=\begin{pmatrix} c & d \\ -a & -b \end{pmatrix}(−b−d​ac​)=(c−a​d−b​) {−b=ca=d−d=−ac=b\begin{cases} -b=c \\ a=d \\ \xcancel{-d=-a} \\ \xcancel{c=b} \end{cases}⎩⎨⎧​−b=ca=d−d=−ac=b​ W={(ab−ba)}={(abcd)a=d,b=−c}=sp{(1001),(01−10)}W=\left\{ \begin{pmatrix} a & b \\ -b & a \end{pmatrix} \right\}=\left\{\begin{array}{c|c} \begin{pmatrix} a & b \\ c & d \end{pmatrix} & a=d,b=-c \end{array}\right\}=sp\left\{ \begin{pmatrix} 1 & 0 \\ 0 & 1 \end{pmatrix},\begin{pmatrix} 0 & 1 \\ -1 & 0 \end{pmatrix} \right\}W={(a−b​ba​)}={(ac​bd​)​a=d,b=−c​}=sp{(10​01​),(0−1​10​)}

נבצע חיתוך וחיבור:

U∩W={(ab−ba)b=−b}={(a00a)}=sp{(1001)}U \cap W=\left\{ \begin{array}{c|c} \begin{pmatrix} a&b \\ -b&a \end{pmatrix} & b=-b \end{array} \right\}=\left\{ \begin{pmatrix} a & 0 \\ 0 & a \end{pmatrix} \right\}=sp\left\{ \begin{pmatrix} 1&0 \\ 0&1 \end{pmatrix} \right\}U∩W={(a−b​ba​)​b=−b​}={(a0​0a​)}=sp{(10​01​)} U+W=sp{(1000),(0110),(0001)⏟קבוצה פורשת של U,(1001),(01−10)⏟קבוצה פורשת של W}=↓נבצעקינוןU+W=sp\left\{ \underbrace{\begin{pmatrix} 1 & 0 \\ 0 & 0 \end{pmatrix},\begin{pmatrix} 0 & 1 \\ 1 & 0 \end{pmatrix},\begin{pmatrix} 0 & 0 \\ 0 & 1 \end{pmatrix}}_{\R{\text{קבוצה פורשת של U}}},\underbrace{\begin{pmatrix} 1 & 0 \\ 0 & 1 \end{pmatrix},\begin{pmatrix} 0 & 1 \\ -1 & 0 \end{pmatrix}}_{\R{\text{קבוצה פורשת של W}}} \right\}\underset{\begin{matrix} \downarrow \\ \R{\text{נבצע}} \\ \R{\text{קינון}} \end{matrix}}{=}U+W=sp⎩⎨⎧​קבוצה פורשת של U(10​00​),(01​10​),(00​01​)​​,קבוצה פורשת של W(10​01​),(0−1​10​)​​⎭⎬⎫​↓נבצעקינון​=​ sp{(1000),(0100),(0010),(0001)}=C2×2sp\left\{ \begin{pmatrix} 1 & 0 \\ 0 & 0 \end{pmatrix},\begin{pmatrix} 0 & 1 \\ 0 & 0 \end{pmatrix},\begin{pmatrix} 0 & 0 \\ 1 & 0 \end{pmatrix},\begin{pmatrix} 0 & 0 \\ 0 & 1 \end{pmatrix} \right\}=\mathbb{C}^{2\times2}sp{(10​00​),(00​10​),(01​00​),(00​01​)}=C2×2

האם הסכום הוא ישר?

הגדרה 1 (סכום ישר)

סכום של תתי מרחבים יקרא ישר אם יש דרך אחת ויחידה להציג כל איבר מהסכום כסכום של איברים מתתי המרחב.

דוגמה

זהו סכום ישר:

R3={(a,0,0)}⊕{(0,b,c)}\mathbb{R}^3=\left\{ (a,0,0) \right\}\oplus\left\{ (0,b,c) \right\}R3={(a,0,0)}⊕{(0,b,c)} {(a,0,0)}⊕{(0,0,c)}\left\{ (a,0,0) \right\}\oplus\left\{ (0,0,c) \right\}{(a,0,0)}⊕{(0,0,c)} R3={(a,a,a)}⊕{(0,b,c)}\mathbb{R}^3=\left\{ (a,a,a) \right\}\oplus \left\{ (0,b,c) \right\}R3={(a,a,a)}⊕{(0,b,c)}

זהו סכום שאינו ישר:

R3={(a,b,0)}+{(0,b,c)}\mathbb{R}^3=\left\{ (a,b,0) \right\}+\left\{ (0,b,c) \right\}R3={(a,b,0)}+{(0,b,c)}
משפט

סכום שני תתי מרחבים יהיה ישר ⇔ החיתוך ביניהם הוא רק האפס.

הערה

  • איך בודקים אם ווקטור מסויים w∈sp{v1,…,vn}w \in sp\left\{ v_{1},\dots,v_{n} \right\}w∈sp{v1​,…,vn​}?
    • דרך א': נפתור מערכת משוואות: האם קיממים α1,…,αk\alpha_{1},\dots,\alpha _kα1​,…,αk​ כך שמתקיים α1v1+⋯+αkvk=w\alpha_{1}v_{1}+\dots+\alpha_{k}v_{k}=wα1​v1​+⋯+αk​vk​=w.
    • דרך ב': למצוא איבר כללי "יפה" ולראות אם www מקיים את התנאי
    • דרך ג': לסדר את v1,…,vkv_{1},\dots,v_{k}v1​,…,vk​ בשורות של מטריצה, להוסיף את www למטה ולדרג. אם www מתאפס, אזי הוא שייך.
  • שני קבוצות תפרושנה את אותו מרחב ⇔ הצורה הקנונית שלהן זהה.
דוגמה

האם מתקיים:

(1111)∈sp{(1234),(5157)}\begin{pmatrix} 1 & 1\\1 & 1 \end{pmatrix}\in sp\left\{ \begin{pmatrix} 1 & 2\\3 & 4 \end{pmatrix},\begin{pmatrix} 5 & 1\\5 & 7 \end{pmatrix} \right\}(11​11​)∈sp{(13​24​),(55​17​)}

נציב במטריצה ונקנן:

(123451571111)⟶נגיד ש(103001500001)\begin{pmatrix} 1 & 2 & 3 & 4\\5 & 1 & 5 & 7\\1 & 1 & 1 & 1 \end{pmatrix}\overset{\R{\text{נגיד ש}}}{\longrightarrow}\begin{pmatrix} 1 & 0 & 3 & 0\\0 & 1 & 5 & 0\\0 & 0 & 0 & 1 \end{pmatrix}​151​211​351​471​​⟶נגיד ש​​100​010​350​001​​

ולכן, אנו יודעים כי >(1111)∉sp{(1234),(5157)}> \begin{pmatrix}1 & 1\\1 & 1\end{pmatrix}\not\in sp\left\{ \begin{pmatrix}1 & 2\\3 & 4\end{pmatrix},\begin{pmatrix}5 & 1\\5 & 7\end{pmatrix} \right\}>(11​11​)∈sp{(13​24​),(55​17​)}.

תרגיל (נכון/לא נכון)

יהא VVV מ"ו. A,BA,BA,B תת קבוצות של VVV. A∩B=∅A \cap B=\emptysetA∩B=∅ ⇐ spA∩spB={0}spA \cap spB=\left\{ 0 \right\}spA∩spB={0}.

זה לא נכון.
אם נקח את: A={(1,0)}B={(2,0)}\begin{matrix}A=\left\{ (1,0) \right\}\\B=\left\{ (2,0) \right\}\end{matrix}A={(1,0)}B={(2,0)}​ . נראה כי A∩B=∅A \cap B=\emptysetA∩B=∅ אבל: spA=spB={(x,0)}spA=spB=\left\{ (x,0) \right\}spA=spB={(x,0)}.

תרגיל (נכון/לא נכון)

יהא VVV מ"ו. A,BA,BA,B תת קבוצות של VVV. A∩B=∅A \cap B=\emptysetA∩B=∅ ⇒ spA∩spB={0}spA \cap spB=\left\{ 0 \right\}spA∩spB={0}.

זה גם לא נכון.
אם נקח את A={(1,0),(0,0)}B={(0,1),(0,0)}\begin{matrix}A=\left\{ (1,0),(0,0) \right\}\\B=\left\{ (0,1),(0,0) \right\}\end{matrix}A={(1,0),(0,0)}B={(0,1),(0,0)}​ אזי spA∩spB={(0,0)}spA \cap spB=\left\{ (0,0) \right\}spA∩spB={(0,0)} אבל, A∩B={(0,0)}A \cap B=\left\{ (0,0) \right\}A∩B={(0,0)}.

תרגיל (נכון/לא נכון)

0∉A,spA∩spB={0}  ⟹  A∩B=∅0 \not\in A, spA \cap spB=\left\{ 0 \right\}\implies A \cap B=\emptyset0∈A,spA∩spB={0}⟹A∩B=∅

הטענה נכונה.
נניח בשלילה שקיים w∈A∩Bw \in A \cap Bw∈A∩B ⇐ w∈spA,w∈spBw \in spA,w \in spBw∈spA,w∈spB ⇐ w∈spA∩spBw \in spA \cap spBw∈spA∩spB. סתירה.

תרגיל (נכון/לא נכון)

אם V1⊕V3=V1⊕V2V_{1} \oplus V_{3}=V_{1} \oplus V_{2}V1​⊕V3​=V1​⊕V2​ ⇐ V2=V3V_{2}=V_{3}V2​=V3​.

הטענה אינה נכונה.

V1={(x,0)},V2={(0,y)},V3=sp{(1,1)}={(a,a)}V_{1}=\left\{ (x,0) \right\},V_{2}=\left\{ (0,y) \right\},V_{3}=sp\left\{ (1,1) \right\}=\left\{ (a,a) \right\}V1​={(x,0)},V2​={(0,y)},V3​=sp{(1,1)}={(a,a)}
תרגיל (נכון/לא נכון)

V2∩V3={0},V1∩V3={0},V1∩V2={0}V_{2} \cap V_{3}=\left\{ 0 \right\},V_{1} \cap V_{3}=\left\{ 0 \right\}, V_{1} \cap V_{2}=\left\{ 0 \right\}V2​∩V3​={0},V1​∩V3​={0},V1​∩V2​={0} אז הסכום: V1+V2+V3V_{1}+V_{2}+V_{3}V1​+V2​+V3​ הוא ישר.

הטענה אינה נכונה.

V1=sp{(1,1)},V2=sp{(1,0)},V3=sp{(0,1)}V_{1}=sp\left\{ (1,1) \right\},V_{2}=sp\left\{ (1,0) \right\},V_{3}=sp\left\{ (0,1) \right\}V1​=sp{(1,1)},V2​=sp{(1,0)},V3​=sp{(0,1)} (1,2)=(2,2)+(1,0)+(0,0)=(0,0)+(1,0)+(0,2)(1,2)=(2,2)+(1,0)+(0,0)=(0,0)+(1,0)+(0,2)(1,2)=(2,2)+(1,0)+(0,0)=(0,0)+(1,0)+(0,2)

אלו שתי צורות ייצוג שונות לאותו הוקטור.

משפט

סכום של kkk תת-מרחבים יהיה ישר אם:

∀wi:  wi∩(w1+w2+⋯+wi−1+wi+1+⋯+wk)={0}\forall w_{i}:\; w_{i}\cap(w_{1}+w_{2}+\dots+w_{i-1}+w_{i+1}+\dots+w_{k})=\left\{ 0 \right\}∀wi​:wi​∩(w1​+w2​+⋯+wi−1​+wi+1​+⋯+wk​)={0}

תלות ליניארית

הגדרה 2 (תלות ליניארית)

קבוצת ווקטורים {v1,…,vk}\left\{ v_{1},\dots ,v_{k} \right\}{v1​,…,vk​} תקרא תלויה ליניארית אם קיים בה ווקטור שהוא צירוף ליניארי של האחרים.
או:
אם קיימים סקלרים, כך שלא כולם אפס, כך ש: α1v1+α2v2+⋯+αkvk=0‾\alpha_{1}v_{1}+\alpha_{2}v_{2}+\dots+\alpha_{k}v_{k}=\underline{0}α1​v1​+α2​v2​+⋯+αk​vk​=0​.

דוגמה

האם הקבוצה הבאה ת"ל?

{(1,1,2),(2,8,1),(1,3,1),(0,0,1)}\left\{ (1,1,2),(2,8,1),(1,3,1),(0,0,1) \right\}{(1,1,2),(2,8,1),(1,3,1),(0,0,1)} {α1+2α2+α3=0α1+8α2+3α3=02α1+α2+α3+α4=0\begin{cases} \alpha_{1}+2\alpha_{2}+\alpha_{3}=0 \\ \alpha_{1}+8\alpha_{2}+3\alpha_{3}=0 \\ 2\alpha_{1}+\alpha_{2}+\alpha_{3}+\alpha_{4}=0 \end{cases}⎩⎨⎧​α1​+2α2​+α3​=0α1​+8α2​+3α3​=02α1​+α2​+α3​+α4​=0​

נשים אותם במטריצה ונקנן. אם למערכת יש פתרון יחיד, אזי הקבוצה בת"ל(בלתי תלויה ליניארית). אם יש ∞\infty∞ פתרונות - הקבוצה ת"ל.

(121018302111)…→(10130011300001)\begin{pmatrix} 1 & 2 & 1 & 0 \\ 1 & 8 & 3 & 0 \\ 2 & 1 & 1 & 1 \end{pmatrix}\overrightarrow{\dots}\begin{pmatrix} 1 & 0 & \frac{1}{3} & 0 \\ 0 & 1 & \frac{1}{3} & 0 \\ 0 & 0 & 0 & 1 \end{pmatrix}​112​281​131​001​​…​100​010​31​31​0​001​​

יש ∞\infty∞ פתרונות תמיד ⇐ הקבוצה ת"ל.

שיטה שנייה לבדיקת תלות:

  1. לסדר את הווקטורים הנתונים בשורות של מטריצה.
  2. לדרג את המטריצה.
  3. אם שורה התאפסה, אז הקבוצה ת"ל.
תרגיל

בדקו אם הקבוצה הבאה ת"ל.

{(1,2,3,4),(2,1,0,−1),(1,1,1,1)}\left\{ (1,2,3,4),(2,1,0,-1),(1,1,1,1) \right\}{(1,2,3,4),(2,1,0,−1),(1,1,1,1)}

אופציה ב': נסדר בשורות של מטריצה ונבדוק האם אחת השורות מתאפסת.

(1234210−11111)R2=R2−2R1R3=R3−R1→(12340−3−6−90−1−2−3)R3=R3−13R2→(12340−3−6−90000)\begin{pmatrix} 1 & 2 & 3 & 4 \\ 2 & 1 & 0 & -1 \\ 1 & 1 & 1 & 1 \end{pmatrix}\overrightarrow{\begin{matrix} R_{2}=R_{2}-2R_{1} \\ R_{3}=R_{3}-R_{1} \end{matrix}}\begin{pmatrix} 1 & 2 & 3 & 4 \\ 0 & -3 & -6 & -9 \\ 0 & -1 & -2 & -3 \end{pmatrix}\overrightarrow{R_{3}=R_{3}-\frac{1}{3}R_{2}}\begin{pmatrix} 1 & 2 & 3 & 4 \\ 0 & -3 & -6 & -9 \\ 0 & 0 & 0 & 0 \end{pmatrix}​121​211​301​4−11​​R2​=R2​−2R1​R3​=R3​−R1​​​​100​2−3−1​3−6−2​4−9−3​​R3​=R3​−31​R2​​​100​2−30​3−60​4−90​​

שורה התאפסה ולכן הקבוצה הינה ת"ל.

אופציה א': לסדר בעמודות ולפתור מערכת משוואות. השאלה: פתרון יחיד/∞\infty∞.

(1212113014−11)→…\begin{pmatrix} 1 & 2 & 1 \\ 2 & 1 & 1 \\ 3 & 0 & 1 \\ 4 & -1 & 1 \end{pmatrix}\to\dots​1234​210−1​1111​​→…
תרגיל

{v1,v2,v3,v4}\left\{ v_{1},v_{2},v_{3},v_{4} \right\}{v1​,v2​,v3​,v4​} בת"ל.
עבור איזה ערך של kkk הקבוצה הבאה בת"ל?

{(v1+v2−v4,kv1−v3+v4,v2+kv3−2v4)}\left\{ (v_{1}+v_{2}-v_{4},kv_{1}-v_{3}+v_{4},v_{2}+kv_{3}-2v_{4}) \right\}{(v1​+v2​−v4​,kv1​−v3​+v4​,v2​+kv3​−2v4​)}

חייבים ללכת לפי הגדרה. השיטה השנייה לא תעבוד פה.
נביט במשוואה:

α1(v1+v2−v4)+α2(kv1−v3+v4)+α3(v2+kv3−2v4)=0\alpha_{1}(v_{1}+v_{2}-v_{4})+\alpha_{2}(kv_{1}-v_{3}+v_{4})+\alpha_{3}(v_{2}+kv_{3}-2v_{4})=0α1​(v1​+v2​−v4​)+α2​(kv1​−v3​+v4​)+α3​(v2​+kv3​−2v4​)=0

ונבדוק האם למערכת פתרון יחיד/∞\infty∞.

v1(α1+kα2)+v2(α1+α3)+v3(kα3−α2)+v4(−α1+α2−2α3)=0v_{1}(\alpha_{1}+k\alpha_{2})+v_{2}(\alpha_{1}+\alpha_{3})+v_{3}(k\alpha_{3}-\alpha_{2})+v_{4}(-\alpha_{1}+\alpha_{2}-2\alpha_{3})=0v1​(α1​+kα2​)+v2​(α1​+α3​)+v3​(kα3​−α2​)+v4​(−α1​+α2​−2α3​)=0

מכיוון שהקבוצה בת"ל, אנו יודעים כי כל המקדמים 0.

{α1+kα2=0α1+α3=0kα3−α2=0α2−α1−2α3=0\begin{cases} \alpha_{1}+k\alpha_{2}=0 \\ \alpha_{1}+\alpha_{3}=0 \\ k\alpha_{3}-\alpha_{2}=0 \\ \alpha_{2}-\alpha_{1}-2\alpha_{3}=0 \end{cases}⎩⎨⎧​α1​+kα2​=0α1​+α3​=0kα3​−α2​=0α2​−α1​−2α3​=0​ (1k0010100−1k0−11−20)→…\begin{pmatrix} 1 & k & 0 & 0 \\ 1 & 0 & 1 & 0 \\ 0 & -1 & k & 0 \\ -1 & 1 & -2 & 0 \end{pmatrix}\to \dots​110−1​k0−11​01k−2​0000​​→…